Nasz ekspert przeprowadził inwentaryzację botaniczną na terenie łąk w obszarze Natura 2000 Dolina Radwi, Chocieli i Chotli PLH320022, w sąsiedztwie leśnego rezerwatu przyrody położonego na terenie gmin Polanów i Bobolice w powiecie koszalińskim (województwo zachodniopomorskie).

Zaprezentujemy kilka ciekawych informacji o stwierdzony podczas inwentaryzacji botanicznej kozłku lekarskim Valeriana officinalis.

Jest jedną z najstarszych i najbardziej znanych roślin leczniczych, powszechnie znany, jako waleriana. Występuje niemal w całej Europie i Azji z wyjątkiem stref pustynnych oraz arktycznych. Najczęściej rośnie na brzegach wód, mokrych łąkach, torfowiskach i w wilgotnych lasach (głównie łęgach olszowych). W Polsce jest niezwykle pospolity.

W ziołolecznictwie wykorzystuje się kłącze i korzeń kozłka lekarskiego, które wykazują działanie uspokajające w stanach łagodnego napięcia nerwowego i przy trudnościach w zasypianiu na tle nerwowym. Kozłek lekarski ma także właściwości rozkurczające, dzięki czemu można go stosować w dolegliwościach żołądkowych lub podczas bolesnych miesiączek.

Współczesna fitoterapia poleca także stosowanie waleriany zewnętrznie na skórę głowy przy łupieżu i łojotoku, a nawet w niektórych dermatozach.

Wartość lecznicza waleriany uzależniona jest od formy preparatu. Wyciągi alkoholowe mają nieco inną siłę działania w porównaniu z wyciągami wodnymi, gdyż waleriana zawiera czynne substancje lepiej rozpuszczające się w alkoholach niż w wodzie. Ponadto o działaniu waleriany decyduje także sposób suszenia – prawidłowo korzenie i kłącza suszy się w temperaturze nie przekraczającej 35°C , gdyż związki zawarte w kozłku łatwo ulegają rozkładowi w podwyższonych temperaturach. Najlepsze działanie wykazują preparaty uzyskane ze świeżego korzenia kozłka.

Świeża roślina nie pachnie, natomiast suszony korzeń kozłka lekarskiego ma specyficzny, dość nieprzyjemny zapach. Jego woń przyciąga koty, które uwielbiają walerianę, gdyż olejki eteryczne w niej zawarte działają na nie na zasadzie afrodyzjaków. Stąd inna nazwa kozłka lekarskiego to kocia trawa.

Kozłek lekarski znano i stosowano już w starożytnym Egipcie i Grecji, jako uniwersalny środek o właściwościach sedatywnych. W XIV wieku Arabowie używali go w stanach pobudzenia i agresji, a w XIX wieku waleriana była modnym ziołem służącym kojeniu spazmów arystokratycznych dam, którym dokuczały uderzenia gorąca i zimna oraz nagłe napady paniki. Podczas I wojny światowej krople walerianowe stosowane były w leczeniu szoku artyleryjskiego.

Wokół kozłka lekarskiego narosło również wiele przesądów, takich jak przekonanie, że zebrany przed wschodem słońca i zjedzony na surowo skutecznie chroni przed czarami.